Nếu bạn đã từng đi biển, có lẽ bạn đã thấy những khối “nhờn nhờn” trong suốt, hơi hồng trôi dạt lên bờ cát. Khi tìm hiểu, bạn sẽ biết ngay đó là một con sứa. Mặc dù trông như một cục chất nhầy không mấy ấn tượng, nhưng thực ra, sứa là một trong những tạo vật cực kỳ thú vị mà Chúa đã dựng nên.
Trước hết, bạn cần biết rằng sứa không phải là cá. Vì thế, nhiều người gọi chúng là “thạch biển” để tránh hiểu nhầm. Tương tự, sao biển hay một số động vật có vỏ cũng có tên “cá” dù thực chất không phải cá. Tuy vậy, từ “sứa” vẫn phổ biến hơn. Hầu hết các loài sứa có hai phần chính: một phần thân hình nấm, gọi là “chuông”, và những sợi xúc tu mảnh, dài. Sứa không có não, không tim, không máu, cũng không xương! Ngoài ra, một nhóm sứa được gọi là “smack”, “bloom” hay “swarm” (các thuật ngữ tiếng Anh). Vậy nên, nếu nghe ai đó “nói smack”, có thể họ đang bàn luận sôi nổi về một đàn sứa đấy!
Hầu hết sứa di chuyển bằng cách co và giãn chuông, đẩy nước ra khỏi cơ thể để tiến về phía trước. Chúng bơi rất chậm, chắc chắn không thắng nổi bất kỳ “cuộc thi bơi” nào về tốc độ. Nhưng chúng lại có thể chiến thắng trong “cuộc đua tiết kiệm năng lượng”. Bởi sứa bơi 24/7, chúng cần “tiêu hao” năng lượng ít nhất có thể. Chúa đã thiết kế sứa trở thành những tay bơi tiết kiệm năng lượng hiệu quả nhất đại dương, hơn cả những loài cá nhanh nhất. Tiết kiệm năng lượng nghĩa là: nếu tất cả các loài cùng nặng như nhau và cùng được cung cấp một lượng thức ăn (calo) như nhau, loài nào bơi xa nhất mới là “vô địch”. Trong “cuộc đua” tưởng tượng ấy, sứa sẽ vượt qua mọi loài khác – cá mập, bạch tuộc hay rùa biển – nếu tất cả đều có cùng trọng lượng và được cung cấp cùng lượng calo.
Cho đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện khoảng 2.000 loài sứa, nhưng họ tin vẫn còn hàng ngàn loài chưa được biết đến. Loài sứa lớn nhất gọi là sứa bờm sư tử. Nó có thể có tới 1.200 xúc tu, mỗi xúc tu dài đến 36 mét (khoảng 120 feet)! Chuông của loài này có thể rộng đến hơn 2 mét (7 feet) và nặng khoảng 900 kg (2.000 pound). Tuy việc cân sứa rất khó vì phần lớn cơ thể chúng là nước (dù cơ thể con người cũng có đến gần 60% là nước, và chúng ta vẫn cân được), ước tính này giúp ta hình dung kích cỡ khổng lồ của chúng.
Ngược lại, loài sứa nhỏ nhất được gọi là sứa bò. Chuông của chúng chỉ rộng khoảng ½ milimét, xúc tu cũng dài tương tự. Để bạn dễ hình dung, 1 inch có thể chia thành 100 phần nhỏ, thì sứa bò chỉ chiếm khoảng 2 trong số những phần nhỏ ấy. Nhìn trên thước kẻ có vạch milimét, sứa bò chỉ bằng một nửa khoảng cách giữa hai vạch nhỏ nhất. Thật là tí hon phải không?
Bạn có thể thắc mắc sứa sống bao lâu. Sứa bờm sư tử sống khoảng một năm, một số loài khác sống vài tháng, vài loài sống chỉ vài giờ. Thế nhưng, có một loài sứa đặc biệt được gọi là “sứa bất tử” (Turritopsis dohrnii). Làm sao một con sứa có thể “bất tử”? Loài sứa này, dài khoảng ¼ inch, có khả năng lạ thường: thay vì chết đi khi trưởng thành, nếu bị thương hoặc thiếu thức ăn, nó có thể quay trở lại giai đoạn polyp (giai đoạn sứa còn bám dưới đáy đại dương) và bắt đầu vòng đời lại từ đầu. Về lý thuyết, quá trình này có thể lặp lại vô hạn, trừ khi sứa bị kẻ thù ăn thịt hoặc gặp sự cố khác. Hãy tưởng tượng, như thể con người bị thương có thể trở lại thành một “phôi thai” và phát triển lại từ đầu – một khả năng không tưởng đối với chúng ta, nhưng là thật với “sứa bất tử”.
Sứa còn nổi tiếng với khả năng gây chích. Có lẽ người lớn xung quanh bạn đã từng cảnh báo: “Cẩn thận đừng chạm vào sứa!” Đó là vì hầu hết sứa có nọc độc trong xúc tu, dùng để gây tê liệt con mồi và phòng vệ. Nhiều loài chỉ gây sưng đỏ trên da người, nhưng có một số loài lại cực kỳ nguy hiểm. Trong đó, sứa hộp Úc là loài động vật có nọc độc mạnh nhất đại dương, có thể giết chết người trưởng thành chỉ trong vài phút. Mỗi năm, khoảng 100 người trên thế giới thiệt mạng vì sứa hộp Úc. Nếu so sánh, năm 2023 có 14 người bị cá mập giết, vậy sứa hộp nguy hiểm gấp nhiều lần so với cá mập. Bạn chắc chắn không muốn bơi cùng sứa hộp!
Điều đáng chú ý là chúng ta đã tìm được hóa thạch sứa dù chúng không có xương. Điều này cho thấy sứa phải được chôn vùi rất nhanh (chứ không cần hàng triệu năm để hóa thạch như thuyết tiến hóa thường gợi ý). Thêm vào đó, một số hóa thạch sứa được cho “cổ” đến 500 triệu năm, nhưng khi so sánh với sứa ngày nay, chúng vẫn phức tạp tương đương. Điều này chứng tỏ sứa không hề “tiến hóa” từ đơn giản đến phức tạp qua hàng triệu năm. Thay vào đó, Chúa đã tạo ra sứa một cách hoàn chỉnh và tinh vi ngay từ đầu, vào ngày thứ năm của tuần Sáng tạo (Sáng thế ký 1:20-21). Không hề có một quá trình tiến hóa kéo dài. Sự tuyệt vời trong thiết kế của Chúa được thể hiện rõ trong các hóa thạch sứa phức tạp và tiếp tục rạng ngời ở những sinh vật xinh đẹp mà chúng ta thấy bơi lội trong đại dương ngày nay.
Từ Ấn Phẩm: Khởi Đầu Sự Khôn Ngoan Số 24-22 | 10-2024
