Bạn có bao giờ thắc mắc làm sao dơi có thể bay nhanh trong các hang động đầy nhũ đá, hoặc len lỏi giữa cánh rừng rậm rạp, mà không đâm vào vật cản? Nếu lỡ va phải tường hang hay cành cây, chúng có thể bị thương nặng. Tuy hầu hết loài dơi có thị lực tốt, nhưng chúng chủ yếu dựa vào khả năng nghe nhạy bén để định hướng.
Dơi phát ra những âm thanh tần số rất cao, con người không thể nghe được. Nhiều loài dơi (đặc biệt là dơi nhỏ) sử dụng âm thanh này để định vị bằng tiếng vang: chúng kêu “tích” nhiều lần mỗi giây, âm thanh đập vào vật cản rồi vang ngược lại. Dựa trên tiếng vọng này, dơi vẽ ra “bản đồ” xung quanh trong não chúng, biết được vị trí của vật thể, tránh đâm vào và còn tìm được con mồi bay (như muỗi) trong đêm tối.
Cần phân biệt âm thanh định vị bằng tiếng vang với tiếng kêu chít chít mà bạn nghe ở sở thú. Tiếng chít chít ấy chỉ là âm thanh dơi phát ra khi bực bội, phấn khích hay giao phối. Còn âm thanh định vị siêu âm thì quá cao, tai người không nghe được. Các nhà khoa học phải dùng “máy dò dơi” để giảm tần số âm thanh, giúp con người nghe được.
Không phải tất cả các loài dơi đều dùng định vị bằng tiếng vang. Khoảng 200 loài dơi ăn trái cây ở Châu Phi, Châu Á, và Úc có đôi mắt to, thị lực tinh, nên chúng dựa vào mắt nhiều hơn.
Định vị bằng tiếng vang không chỉ giới hạn ở dơi. Cá heo, cá voi sát thủ, cá voi trắng dưới biển cũng dùng “sonar” tự nhiên này để định hướng. Một số loài chim sống trong hang tối, cùng với một số loài gặm nhấm, cũng có khả năng tương tự. Thậm chí, con người mù có thể học cách dựa vào âm thanh xung quanh (tiếng vang) để nhận biết không gian.
Liệu khả năng định vị bằng tiếng vang tinh vi ấy của dơi chỉ ngẫu nhiên tiến hóa, hay được thiết kế bởi một Đấng thông minh? Kinh Thánh dạy rằng Chúa là Đấng Tạo Hóa toàn năng. Định vị bằng tiếng vang của dơi cũng như biết bao sáng tạo khác trong tự nhiên làm chứng cho sự khôn ngoan, tài trí của Chúa (Rô-ma 1:20).
Tài liệu tham khảo:
Blackshear, Jim (không rõ ngày), “Đề xuất nghiên cứu: Định vị bằng tiếng vang—Làm thế nào chúng ta có thể giảng dạy tốt nhất?”, Đại học Tiểu bang Stephen F. Austin.
“California Underground: Trạm định vị tiếng vang của dơi” (1999), Bảo tàng Oakland California.
“Định vị bằng tiếng vang” (không rõ ngày), Hiệp hội Bảo tồn Công viên Quốc gia Hoa Kỳ.
Uy, Christine (1994), “‘Nhìn thấy’ bằng Âm thanh: Định vị bằng tiếng vang ở Người mù,” Hội Sinh viên Đại học Harvard về Khoa học Thần kinh.
Từ Ấn Phẩm: Khởi Đầu Sự Khôn Ngoan Số 25-25 | 01-2025
