Trong suốt nhiều thế kỷ, bản chất của Đức Chúa Trời luôn là trung tâm của nhiều cuộc tranh luận sôi nổi. Toàn bộ các hội đồng đã được triệu tập để thảo luận xem liệu Đức Chúa Trời có được cấu thành từ ba ngôi vị nhưng cùng một bản chất hay không, liệu Chúa Giê-su có phải là một phần của Đức Chúa Trời Ba Ngôi hay không, Đức Thánh Linh đóng vai trò như thế nào trong phương trình này, và vô số những câu hỏi tương tự. Câu trả lời cho những câu hỏi này có thể có những hậu quả sâu rộng về mặt thần học và thực tiễn. Mục đích của bài viết này là để chứng minh luận điểm mà Kinh Thánh dạy rằng Đức Chúa Trời Ba Ngôi là ba ngôi vị—Cha, Con và Thánh Linh—trong một bản chất.
Định Nghĩa
Như trong tất cả các cuộc thảo luận liên quan đến sự hiểu biết đúng đắn về chân lý, một định nghĩa được thống nhất và chấp nhận được, đủ chính xác về các thuật ngữ chính phải được đưa ra ngay từ đầu.
- Đức Chúa Trời hay Thần tính: Mô tả về toàn thể, cả về bản chất và ngôi vị, của Đấng Tạo Hóa siêu nhiên của thế giới (xem Lenski, 1961, tr. 98).
- Bản chất: “Đặc tính vốn có hoặc cấu tạo cơ bản của một người hoặc một vật; cốt lõi” (“Bản chất,” 2015).
- Thân vị (Nhân cách): Một thực thể riêng biệt, dễ nhận biết, có trí tuệ và mong muốn. Theo định nghĩa của từ điển Merriam-Webster: “Tập hợp các đặc điểm phân biệt một cá nhân… Toàn bộ các đặc điểm hành vi và cảm xúc của một cá nhân; một tập hợp các đặc điểm và tính cách riêng biệt” (“Personality,” 2015).
Trong khi hầu hết các từ sẽ được thảo luận liên quan đến Ba Ngôi, chẳng hạn như “nhân cách,” “bản chất,” và thậm chí “thần tính” hay “Đức Chúa Trời,” đều khá dễ định nghĩa, điều đó không có nghĩa là các khía cạnh của Đức Chúa Trời mà chúng mô tả là dễ hiểu. Trên thực tế, Đức Chúa Trời quá phức tạp và vượt quá khả năng hiểu biết đầy đủ của con người, đến nỗi bất kỳ nỗ lực nào để thảo luận về Đức Chúa Trời đều nhanh chóng cho thấy những hạn chế của trí tuệ con người. Chúng ta không bao giờ có thể hiểu đầy đủ về Đức Chúa Trời. Như sứ đồ Phao-lô đã viết một cách hùng hồn về sự mặc khải của Đức Chúa Trời về Tin lành: “Ôi, sự sâu sắc và giàu có của cả sự khôn ngoan và sự hiểu biết về Đức Chúa Trời! Phán xét của Ngài thật không thể dò xét được, và đường lối của Ngài thật không thể hiểu thấu được” (Rô-ma 11:33). Tuy nhiên, chúng ta không nên kết luận rằng không thể biết gì về Đức Chúa Trời. Nếu đúng như vậy, việc thảo luận về Ngài, gọi tên Ngài, hay thậm chí xác định khái niệm về Đức Chúa Trời, sẽ là điều không thể đối với chúng ta. Ngược lại, mặc dù chúng ta có thể không hiểu đầy đủ tất cả những gì thuật ngữ “bản chất” của Đức Chúa Trời bao hàm, và mặc dù chúng ta có thể không định nghĩa được khái niệm “nhân cách” để hiểu thấu đáo mọi điều về nó, nhưng chúng ta vẫn có thể hiểu đủ về các thuật ngữ “Đức Chúa Trời Ba Ngôi”, “bản chất” và “nhân cách” để nói rằng Đức Chúa Trời Ba Ngôi là ba nhân cách trong một bản chất.
Lập Luận Cơ Bản Về Ba Ngôi
Lập luận cơ bản về Ba Ngôi được trình bày như sau:
Tiền đề thứ nhất: Kinh Thánh dạy rằng Đức Chúa Trời là một về bản chất.
Tiền đề thứ hai: Kinh Thánh dạy rằng Đức Chúa Cha là một thân vị của Đức Chúa Trời
Tiền đề thứ ba: Kinh Thánh dạy rằng Đức Thánh Linh là một thân vị của Đức Chúa Trời
Tiền đề thứ tư: Kinh Thánh dạy rằng Đức Chúa Con là một thân vị của Đức Chúa Trời
Kết luận: Do đó, Đức Chúa Trời gồm có ba thân vị trong một bản chất.
Đức Chúa Trời Là Một về Bản Chất
Nhiều đoạn Kinh Thánh chứng minh rằng Đức Chúa Trời là một về bản chất. Một trong những đoạn nổi tiếng nhất nói về lẽ thật này là Phục truyền luật lệ ký 6:4, trong đó viết: “Hỡi Y-sơ-ra-ên, hãy nghe: Đức Giê-hô-va, Đức Chúa Trời chúng ta, là một!” Một đoạn tương tự được tìm thấy trong Ê-phê-sô 4:4-6, viết rằng: “Chỉ có một thân-thể, một Thánh-Linh, như anh em bởi chức-phận mình đã được gọi đến một sự trông-cậy mà thôi; chỉ có một Chúa, một đức-tin, một phép báp-têm; chỉ có một Đức Chúa Trời và một Cha của mọi người, Ngài là trên cả mọi người, giữa mọi người và ở trong mọi người.” Thêm vào đó, Ma-la-chi 2:10 nói rằng: “Chẳng phải tất cả chúng ta đều có một Cha sao? Chẳng phải một Đức Chúa Trời đã tạo dựng chúng ta sao?” Sự thật rằng Đức Chúa Trời là một được nêu rõ ràng trong Kinh Thánh.
Những lời tuyên bố rõ ràng về tính duy nhất của Đức Chúa Trời khiến một số người phủ nhận rằng Đức Chúa Trời gồm ba thân vị. Họ cho rằng nếu Đức Chúa Trời là một, thì Ngài không thể là ba theo bất kỳ cách nào; vì vậy tính duy nhất của Ngài loại trừ khả năng rằng Cha, Con và Thánh Linh đều là Đức Chúa Trời. Như M. Davies đã viết: “Chúng ta đã thấy rằng, xuyên suốt Kinh Thánh, Đức Chúa Trời chỉ được mô tả là một Đấng duy nhất… Vì vậy, chúng ta phải quay về với Kinh Thánh, và khi làm như vậy, chúng ta không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào cho thấy Đức Chúa Trời được tạo thành từ ba Đấng” (2009). Như vậy, những người chỉ trích giáo lý Ba Ngôi không phân biệt giữa khái niệm bản chất và khái niệm thân vị. Ý tưởng này sẽ được mở rộng trong phần đề cập đến các phản đối phổ biến. Nó được đưa vào đây chỉ để thiết lập lập luận cho tính duy nhất của Đức Chúa Trời nằm ở bản chất, chứ không phải thân vị.
Kinh Thánh nói rằng “một Đức Chúa Trời” đã tạo ra chúng ta (Ma-la-chi 2:10). Tuy nhiên, khi xem xét kỹ hơn về sự Tạo dựng con người, ta thấy rằng có một số dạng đa dạng liên quan. Sáng thế ký 1:26-27 chép rằng: “Bấy giờ Đức Chúa Trời phán: ‘Chúng ta hãy làm nên người theo hình ảnh chúng ta, theo hình ảnh của chúng ta… Vậy Đức Chúa Trời đã làm nên người theo hình ảnh Ngài, theo hình ảnh Đức Chúa Trời Ngài đã làm nên người; nam và nữ Ngài đã làm nên người.’” Ngôn ngữ Do Thái được sử dụng trong đoạn văn này không thể được dùng để chứng minh một cách chắc chắn về tính đa dạng, nhưng nó được viết theo cách chắc chắn cho phép một Đức Chúa Trời duy nhất có một số khía cạnh của tính đa dạng hoặc số nhiều. Để hiểu rõ hơn về tính đa dạng này, chúng ta cần xem xét các câu Kinh Thánh nói về sự Sáng Tạo. Giăng 1:1 giải thích: “Ban đầu có Ngôi-Lời, Ngôi-Lời ở cùng Đức Chúa Trời, và Ngôi-Lời là Đức Chúa Trời. Ban đầu Ngài ở cùng Đức Chúa Trời.” Sau đó, trong chương 1 của sách Giăng, chúng ta biết rằng Ngôi Lời “đã trở nên xác thịt và ở giữa chúng ta.” Như vậy, Ngôi Lời ở đây ám chỉ Chúa Giê-su, Đấng ở cùng Đức Chúa Trời, là Đức Chúa Trời và đã cùng với Đức Chúa Cha tạo dựng muôn vật (Giăng 1:14). Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng tính duy nhất của Đấng Tạo Hóa phải cho phép ít nhất một số khía cạnh của Đức Chúa Trời có tính đa dạng.
Về mặt logic, chúng ta có thể sắp xếp lập luận như sau: Có một Đức Chúa Trời đã tạo dựng con người. Khái niệm về tính duy nhất có thể có nghĩa là Đức Chúa Trời không có bất kỳ hình thức đa dạng nào, hoặc một khía cạnh nào đó của Đức Chúa Trời hoàn toàn thống nhất nhưng ít nhất một khía cạnh khác của Đức Chúa Trời có tính đa dạng. Không thể nào không có gì về tính đa dạng của Đức Chúa Trời vì Kinh Thánh cho thấy ít nhất một khía cạnh của Đức Chúa Trời (Đức Cha và Đức Con) có tính đa dạng. Do đó, một khía cạnh nào đó của Đức Chúa Trời hoàn toàn thống nhất, nhưng ít nhất một khía cạnh khác của Đức Chúa Trời có thể có, và thực sự có, tính đa dạng.
Một khi chúng ta xác định một cách logic rằng ít nhất một khía cạnh của Đức Chúa Trời phải là “duy nhất” và hoàn toàn thống nhất mà không có tính đa dạng, chúng ta cần xác định khái niệm đó là gì. Chúng ta thấy một số ý tưởng được áp dụng cho Đức Chúa Trời trong toàn bộ Ngài. Đức Chúa Trời là vĩnh hằng, từ đời đời đến đời đời (Thi thiên 90:2; Phục truyền luật lệ ký 33:27). Tính vĩnh hằng của Đức Chúa Trời áp dụng cho cả Đức Cha và Đức Con, như được chứng minh từ việc Ê-sai 9:6 mô tả Đấng Mê-si (Đấng được nhận biết trong Tân Ước là Chúa Giê-su) được gọi là “Cha đời đời”. Khái niệm về sự vĩnh hằng cũng áp dụng cho Đức Thánh Linh, như tác giả thư Hê-bơ-rơ đã nói: “Huyết của Đấng Christ, là Đấng nhờ Đức Thánh Linh đời đời đã dâng chính mình làm của lễ không tì vết cho Đức Chúa Trời, huống chi là huyết của Ngài!” (Hê-bơ-rơ 9:14). Vì khái niệm về sự vĩnh hằng cũng áp dụng cho Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Thánh Linh, nên chúng ta đã xác định được ít nhất một khía cạnh của Đức Chúa Trời hoàn toàn thống nhất và áp dụng bình đẳng cho mọi khía cạnh của Ngài. Những phẩm chất đó cấu thành bản chất hay cốt lõi của sự hiện hữu của Đức Chúa Trời. Và mặc dù đúng là chúng ta không thể biết hoặc hiểu hết tất cả các khía cạnh của bản chất Đức Chúa Trời, nhưng chúng ta có thể lập ra một danh sách các ý tưởng hoặc thuộc tính tạo nên toàn thể thống nhất này, áp dụng bình đẳng cho Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Thánh Linh.
- Bản chất của Đức Chúa Trời là bất biến, hay không thể thay đổi (Thi thiên 103:17; Hê-bơ-rơ 13:8).
- Bản chất của Đức Chúa Trời là hoàn hảo về mặt đạo đức (Ha-ba-cúc 1:13; 1 Phi-e-rơ 2:22).
- Bản chất của Đức Chúa Trời được xây dựng trên nền tảng công lý (Thi thiên 89:14; Ma-thi-ơ 23:23).
- Bản chất của Đức Chúa Trời là tình yêu thương (1 Giăng 4:8).
- Bản chất của Đức Chúa Trời là vĩnh hằng (Thi thiên 90:2; Phục truyền luật lệ ký 33:27; Ê-sai 9:6).
Kinh Thánh cung cấp một danh sách đầy đủ hơn nhiều về các thuộc tính của bản chất hay cốt lõi của Đức Chúa Trời. Danh sách ngắn này được đưa ra để làm rõ điểm rằng cả ba ngôi vị của Đức Chúa Trời (tức là Đức Cha, Đức Con và Đức Thánh Linh) đều chia sẻ một bản chất thống nhất áp dụng bình đẳng cho tất cả các ngôi vị.
Ba Ngôi Vị Của Đức Chúa Trời
Sau khi đã xác lập sự thật rằng Đức Chúa Trời là một về bản chất hay cốt lõi, giờ đây chúng ta có thể chuyển sang xem xét ý tưởng rằng Đức Chúa Trời có ba ngôi vị. Mục đích chính của phần này trong bài viết là để chứng minh rằng ba ngôi vị của Đức Chúa Trời là Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Chúa Thánh linh.
Đức Chúa Cha
Tiền đề cho rằng một trong ba ngôi vị của Đức Chúa Trời là Đức Chúa Cha là một trong những khái niệm ít gây tranh cãi và dễ chứng minh nhất trong cuộc thảo luận này. Trên thực tế, nhiều người và nhiều nhóm tôn giáo coi Đức Chúa Cha là ngôi vị duy nhất của Đức Chúa Trời (điều mà chúng ta sẽ chứng minh là không đúng), nhưng rất ít người chấp nhận Kinh Thánh là Lời của Đức Chúa Trời lại cho rằng Đức Chúa Cha không phải là Đức Chúa Trời. Điều này là bởi vì có rất nhiều câu Kinh Thánh xác định Đức Chúa Trời trong ngôi vị của Đức Chúa Cha. Chúng ta hãy xem xét một vài câu đó. Trong 2 Phi-e-rơ 1:17, đoạn Kinh Thánh nói rằng Chúa Giê-su “đã nhận được sự tôn trọng vinh hiển từ Đức Chúa Trời là Cha”. Giu-đa 1 được viết cho những người “được gọi, được thánh hóa bởi Đức Chúa Cha”. Khi Chúa Giê-su dạy các môn đồ cầu nguyện, Ngài dạy họ nói rằng: “Lạy Cha chúng con ở trên trời, danh Cha được thánh” (Ma-thi-ơ 6:9). Phao-lô đã viết cho người Tê-sa-lô-ni-ca rằng: “Nguyện xin Đức Chúa Trời, Cha chúng ta, và Chúa Giê-su Christ, dẫn đường cho anh em” (1 Tê-sa-lô-ni-ca 3:11). Cũng như các khía cạnh khác của lập luận này, có thể lập ra một danh sách dài hơn nữa để chứng minh rằng Kinh Thánh đề cập đến Đức Chúa Cha như là một phần của Ba Ngôi Đức Chúa Trời. Như vậy, khi lập luận của chúng ta tiếp tục, chúng ta đã xác định được rằng Ba Ngôi Đức Chúa Trời có một bản chất thống nhất và có ít nhất một ngôi vị, đó là Đức Chúa Cha.
Đức Thánh Linh
Vì cách nhiều người hiểu thuật ngữ “thần linh hay linh”, nên thường xảy ra trường hợp Đức Thánh Linh bị nhận diện sai. Ngài thường được gọi là “nó”, và một số người không nhận ra rằng Ngài là một ngôi vị của Ba Ngôi Đức Chúa Trời. Tuy nhiên, Kinh Thánh nói rõ rằng Đức Thánh Linh là một ngôi vị của Ba Ngôi Đức Chúa Trời giống như Đức Chúa Cha và Đức Chúa Con. Trước hết, hãy nhớ rằng Kinh Thánh giải thích rằng Đức Thánh Linh là đời đời (Hê-bơ-rơ 9:14). Điều đó có nghĩa là Ngài không phải là một tạo vật, mà đã luôn luôn hiện hữu. Về mặt lập luận, chúng ta sẽ nói rằng, Đức Chúa Trời là Đấng duy nhất đời đời. Đức Thánh Linh là đời đời. Do đó, Đức Thánh Linh chính là Đức Chúa Trời. Thêm vào đó, chúng ta đọc thấy rằng cũng như Đức Chúa Trời biết mọi sự, thì Đức Thánh Linh cũng vậy. 1 Cô-rinh-tô 2:10-11 chép rằng: “Nhưng Đức Chúa Trời đã tỏ bày những điều ấy cho chúng ta qua Đức Thánh Linh Ngài. Vì Đức Thánh Linh dò xét mọi sự, phải, cả những điều sâu kín của Đức Chúa Trời… Dù vậy, chẳng ai biết những điều của Đức Chúa Trời, trừ Đức Thánh Linh của Đức Chúa Trời.”
Sách Công Vụ Các Sứ đồ có một câu chuyện đáng nhớ về hai Cơ đốc Nhân thời đầu tiên tên là A-na-nia và Sa-phi-ra. Hai người này đã bán một mảnh đất, đem tiền đến cho hội thánh, nhưng lại nói dối về giá đất. Khi sứ đồ Phi-e-rơ quở trách họ về tội lỗi đó, ông nói: “A-na-nia, tại sao Sa-tan lại lấp đầy lòng ngươi để ngươi nói dối Đức Thánh Linh… Ngươi chẳng nói dối loài người, nhưng nói dối Đức Chúa Trời” (Công Vụ 5:3-4). Hãy lưu ý rằng Phi-e-rơ nói rằng bằng cách nói dối Đức Thánh Linh, A-na-nia đã nói dối Đức Chúa Trời, đồng nhất Đức Chúa Trời và Đức Thánh Linh. Ngoài ra, 1 Phi-e-rơ 1:2 nói rằng các Cơ đốc Nhân ở đó đã tham dự vào “sự thánh hóa bởi Đức Thánh Linh”. Trong 2 Tê-sa-lô-ni-ca 5:23, Kinh Thánh nói: “Nguyện xin Đức Chúa Trời bình an thánh hóa anh em trọn vẹn”. Một lần nữa, chúng ta thấy rằng công việc thánh hóa Cơ đốc Nhân được thực hiện bởi Đức Chúa Trời, nhưng được quy cho Đức Thánh Linh. Lập luận này có thể được mở rộng đến các khía cạnh khác trong hành động của Đức Chúa Trời. Trong 2 Ti-mô-thê, Phao-lô nói rằng “Tất cả Kinh Thánh đều được Đức Chúa Trời soi dẫn” (3:16). Phi-e-rơ giải thích rằng Kinh Thánh được biên soạn khi “những người thánh của Đức Chúa Trời nói ra những lời ấy khi được Đức Thánh Linh thúc đẩy” (2 Phi-e-rơ 1:21). Từ đó, chúng ta có thể suy luận rằng Đức Chúa Trời đã soi dẫn Kinh Thánh, và Đức Thánh Linh đã soi dẫn Kinh Thánh, do đó Đức Thánh Linh chính là Đức Chúa Trời.
Sau khi xác định rằng Đức Thánh Linh là Đức Chúa Trời, điều tiếp theo chúng ta cần chứng minh là Ngài là một Ngôi vị, chứ không chỉ là một sức mạnh mơ hồ. Chúng ta đã định nghĩa từ “Ngôi vị” là một thực thể có thể nhận biết, riêng biệt, có trí tuệ và ý muốn. Kinh Thánh vẽ nên một bức tranh nhất quán rằng Đức Thánh Linh, giống như Đức Chúa Cha, là một Ngôi vị. Trước hết, Kinh Thánh nói rằng Đức Thánh Linh có thể, và đã, nói chuyện với con người bằng ngôn ngữ mà những người đó có thể hiểu được. Trong Công Vụ Các Sứ đồ 8:29, chúng ta đọc rằng “Đức Thánh Linh phán cùng Phi-líp rằng: ‘Hãy đến gần và đuổi kịp xe này.’” Đây không phải là một sức mạnh mơ hồ, vô hình, mà là một giọng nói có thể nhận biết được, được một Ngôi vị sử dụng để truyền đạt ý muốn của Ngài cho một người tên là Phi-líp. Sứ đồ Phao-lô giải thích rằng “Đức Thánh Linh phán rõ ràng rằng trong những ngày sau này, có người sẽ lìa bỏ đức tin” (1 Ti-mô-thê 4:1). Một lần nữa, Đức Thánh Linh nói bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Trong Khải Huyền, đoạn Kinh Thánh nói rằng “Đức Thánh Linh và cô dâu nói rằng: ‘Hãy đến!’” (22:17). Chỉ một Ngôi vị có ý chí và danh tính mới có thể đưa ra lời mời như vậy. Ngoài ra, hãy xem xét rằng Đức Thánh Linh có thể bị phỉ báng (Ma-thi-ơ 12:31-32), bị nói dối (Công vụ 5:3), bị sỉ nhục hoặc khinh bỉ (Hê-bơ-rơ 10:29), và bị làm buồn lòng (Ê-phê-sô 4:30) (Olbright, 1999, tr. 25). Đức Thánh Linh là Đức Chúa Trời, và có tất cả các đặc điểm của một ngôi vị. Do đó, chúng ta kết luận rằng Đức Chúa Cha là một ngôi vị của Đức Chúa Trời, và Đức Thánh Linh là một ngôi vị khác của Đức Chúa Trời, chứng tỏ rằng một Đức Chúa Trời có nhiều ngôi vị.
Đức Chúa Con
Ngoài Đức Chúa Cha và Đức Thánh Linh, Kinh Thánh còn đề cập đến một Ngôi vị khác cấu thành nên Ba Ngôi Đức Chúa Trời—Đức Chúa Giê-su Christ, là Chúa Con. Thực tế, Kinh Thánh đề cập đến ba Ngôi vị này cùng nhau. Ma-thi-ơ 28:19 trích dẫn lời Chúa Giê-su nói rằng các môn đồ của Ngài nên làm phép báp-têm cho các môn đồ nhân danh “Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Thánh Linh”. Phi-e-rơ viết rằng các Cơ đốc Nhân là “những người được chọn theo sự biết trước của Đức Chúa Cha, nhờ sự thánh hóa của Đức Thánh Linh, để vâng phục và được rưới huyết của Đức Chúa Giê-su” (1 Phi-e-rơ 1:2). Việc đọc lướt qua những đoạn Kinh Thánh này dường như đặt ba vị trí ngang nhau. Tuy nhiên, một số người cho rằng, mặc dù Chúa Giê-su là Con của Đức Chúa Trời (điều mà Kinh Thánh dạy ở nhiều chỗ; xem Ma-thi-ơ 14:33; 16:16; Mác 1:1; Lu-ca 8:28; Giăng 3:16-18; 2 Cô-rinh-tô 1:19), điều đó không có nghĩa là Ngài ngang bằng với Đức Chúa Trời hoặc có cùng bản chất với Đức Chúa Trời. Fred Pearce, người phủ nhận rằng Chúa Giê-su là Đức Chúa Trời, đã viết: “Nhưng Ngài là Con của Đức Chúa Trời, vì Ngài đã được ‘sinh ra’. Đấng cai trị không phải là Đức Chúa Trời; Ngài là Con của Đức Chúa Trời; và Ngài bắt đầu hiện hữu vào ngày Ngài được ‘sinh ra’. Giống như tất cả các con trai, Ngài được Cha mình đi trước”. Một số người cho rằng Đức Chúa Trời tạo ra Chúa Giê-su trước, rồi sau đó Chúa Giê-su tạo ra mọi thứ khác. Vì vậy, họ lập luận rằng Chúa Giê-su không phải là Đức Chúa Trời, mà chỉ là Con của Đức Chúa Trời, một tạo vật của Đức Chúa Trời, hoặc một thiên thần được tôn cao. Những người khác lại cho rằng Chúa Giê-su chỉ là một người phàm và chưa bao giờ tự xưng là Đức Chúa Trời hay thậm chí là một thiên sứ. Tuy nhiên, Kinh Thánh bác bỏ cả hai quan điểm này và trình bày một bức tranh toàn diện và nhất quán về Chúa Giê-su Christ, Con của Đức Chúa Trời, là Đức Chúa Trời trong bản chất và là một ngôi vị thứ ba của Ba Ngôi Đức Chúa Trời. Hãy xem xét ba khẳng định sau:
I. Chúa Giê-Su, Con Của Đức Chúa Trời, Được Gọi Là Đức Chúa Trời
Tiên tri Ê-sai đã tiên tri rằng Đấng Mê-si sẽ đến trong hình hài một đứa trẻ. Đấng Mê-si đó sẽ được biết đến với danh hiệu “Đấng Cố vấn kỳ diệu, Đức Chúa Trời Toàn năng, Cha đời đời, Hoàng tử Bình an” (Ê-sai 9:6). Hãy lưu ý cụ thể rằng đứa trẻ sắp đến sẽ được gọi là Đức Chúa Trời Toàn năng. Trong Tân Ước, chúng ta thấy rằng Chúa Giê-su chính là đứa trẻ đó, Đấng Mê-si được xức dầu, Con của Đa-vít được mô tả trong Ê-sai 9:6. Trong Giăng 4:25, người phụ nữ mà Chúa Giê-su nói chuyện bên giếng nước đã nói: “Tôi biết Đấng Mê-si sắp đến”, và Chúa Giê-su đáp lại: “Chính Ta, người đang nói chuyện với ngươi, là Ngài” (Giăng 4:26). Khi chúng ta kết hợp các tiền đề lại với nhau, lập luận trông như thế này: Đấng Mê-si là Đức Chúa Trời Toàn năng. Chúa Giê-su Christ, Con của Đức Chúa Trời, là Đấng Mê-si. Do đó, Chúa Giê-su Christ là Đức Chúa Trời Toàn năng.
Trong chương đầu tiên của sách Giăng, Kinh Thánh chép rằng: “Ban đầu có Ngôi Lời, Ngôi Lời ở với Đức Chúa Trời, và Ngôi Lời là Đức Chúa Trời” (Giăng 1:1). Một lần nữa, hãy lưu ý rằng Ngôi Lời được gọi là Đức Chúa Trời. Chỉ vài câu sau, đoạn Kinh Thánh giải thích rằng “Ngôi Lời đã trở nên xác thịt và ở giữa chúng ta” và rằng Giăng “đã làm chứng về Ngài” (Giăng 1:14-15). Trong Giăng 3:22-36, người mà Giăng làm chứng về là Chúa Giê-su Christ, Con của Đức Chúa Trời. Ghép các phần lại với nhau, chúng ta đi đến lập luận sau: Ngôi Lời là Đức Chúa Trời. Chúa Giê-su Christ, Con là Ngôi Lời. Vì vậy, Chúa Giê-su Christ, Con là Đức Chúa Trời. Sứ đồ Thô-ma đã thêm tiếng nói của mình vào kết luận này khi ông thấy những vết thương trên thân thể Chúa Giê-su và tuyên bố với Chúa Giê-su rằng: “Lạy Chúa tôi và Đức Chúa Trời tôi!” (Giăng 20:28).
II. Chúa Giê-Su, Con Xứng Đáng Được Thờ Phượng Và Được Chấp Nhận
Ma-thi-ơ đã viết một bản tường thuật chi tiết về việc Chúa Giê-su bị ma quỷ cám dỗ trong hoang mạc. Trong sự cám dỗ đó, ma quỷ đã dụ dỗ Chúa Giê-su quỳ xuống thờ phượng nó. Chúa Giê-su đáp lại bằng cách nói rằng: “Vì có lời chép rằng: Ngươi phải thờ-phượng Chúa là Đức Chúa Trời ngươi, và chỉ hầu việc một mình Ngài mà thôi.” (Ma-thi-ơ 4:10). Lập luận của Chúa Giê-su như sau: Tất cả mọi người đều có bổn phận đạo đức phải thờ phượng duy nhất một Đấng, đó là Đức Chúa Trời. Ma quỷ không phải là Đức Chúa Trời. Vì vậy, không ai được phép thờ phượng ma quỷ. Từ lập luận này, rõ ràng là bất cứ ai trung thành với Đức Chúa Trời sẽ không khuyến khích việc thờ phượng bất kỳ Đấng nào khác ngoài Đức Chúa Trời. Chúng ta thấy lẽ thật này được thể hiện trong một số đoạn Kinh Thánh. Trong Công Vụ Các Sứ đồ chương 14, Phao-lô và Ba-na-ba đang ở thành Lít-trơ thì chữa lành một người què. Dân chúng trong thành rất yêu mến hai người nên bắt đầu thờ phượng họ. Phao-lô và Ba-na-ba vội vã vào giữa đám đông và cố gắng ngăn cản sự thờ phượng của họ, kêu lên rằng: “Này các ông, sao các ông làm những điều ấy? Chúng tôi cũng chỉ là người thường như các ông thôi!” (Công Vụ Các Sứ đồ 14:15). Lập luận của họ tương tự như lập luận của Chúa Giê-su. Tất cả mọi người đều có bổn phận đạo đức phải thờ phượng duy nhất một Đấng, đó là Đức Chúa Trời. Phao-lô và Ba-na-ba không phải là Đức Chúa Trời. Vì vậy, không ai được phép thờ phượng Phao-lô và Ba-na-ba. Cùng một lối suy nghĩ đó được sử dụng trong Khải Huyền 22:6-9. Trong đoạn đó, sứ đồ Giăng được giới thiệu với một thiên sứ. Sứ đồ “sấp mình xuống thờ lạy dưới chân thiên sứ” (Khải Huyền 22:8), nhưng thiên sứ nói với ông: “Ngươi chớ làm như thế. Vì ta là người cùng hầu việc với ngươi… Hãy thờ lạy Đức Chúa Trời” (Khải Huyền 22:9). Lập luận của thiên sứ có thể được trình bày như sau: Đức Chúa Trời là Đấng duy nhất mà bất cứ ai cũng nên thờ lạy. Ta, một thiên sứ, không phải là Đức Chúa Trời. Vì vậy, không ai được phép thờ lạy ta.
Khi xem xét cách Chúa Giê-su đáp lại sự thờ lạy, chúng ta có thể thấy rằng Ngài sẵn sàng chấp nhận điều đó như một phản ứng thích đáng đối với thân vị và quyền năng của Ngài. Kinh Thánh ghi lại nhiều lần rằng mọi người đã thờ lạy Chúa Giê-su Christ. Ma-thi-ơ 14:33 nói rằng các môn đồ của Ngài “đến thờ lạy Ngài, nói rằng: ‘Quả thật, Ngài là Con Đức Chúa Trời.’” Chúa Giê-su đã chấp nhận sự thờ lạy và không quở trách họ. Trong Giăng 9:38, Chúa Giê-su đã chữa lành một người mù bẩm sinh. Chúa Giê-su sau đó bảo người đàn ông tin vào Con Đức Chúa Trời. Người đàn ông đáp lại bằng cách nói: “Lạy Chúa, con tin!” rồi Kinh Thánh chép rằng: “Và người ấy thờ lạy Ngài” (xem thêm Ma-thi-ơ 2:11; 28:9; Giăng 20:28). Khi phân tích lập luận này, chúng ta thấy rằng Chúa Giê-su nói rằng tất cả mọi người đều có bổn phận đạo đức phải thờ phượng một mình Đức Chúa Trời, và Chúa Giê-su chấp nhận sự thờ phượng như thái độ đúng đắn của con người đối với Ngài. Hoặc là Chúa Giê-su đã vi phạm Kinh Thánh và chấp nhận sự thờ phượng trái với lời dạy của Kinh Thánh, hoặc là Chúa Giê-su chính là Đức Chúa Trời. Chúa Giê-su không bao giờ vi phạm Kinh Thánh (Hê-bơ-rơ 4:15; Giăng 8:46). Vì vậy, Chúa Giê-su chính là Đức Chúa Trời.
III. Chúa Giê-su Con được ngang bằng với Đức Giê-hô-va
Trong Kinh Thánh Hebrew (Hê-bơ-rơ), danh xưng đặc biệt dành cho Đức Chúa Trời được gọi là Tetragrammaton. Danh xưng này gồm bốn chữ cái tiếng Hebrew và được phiên âm là Jehovah hoặc Yahweh. Cách phát âm chính xác của danh xưng này đã bị thất truyền vì tiếng Hebrew gốc không có nguyên âm. Danh xưng này chỉ được dùng để mô tả Đức Chúa Trời Tạo Hóa vĩnh hằng của vũ trụ. Trong Ê-sai 6, nhà tiên tri ghi lại một lần ông nhìn thấy Đức Chúa Trời trong một khải tượng. Các thiên sứ đứng xung quanh ngai vàng của Đức Chúa Trời đã gọi Đức Chúa Trời là “Đức Giê-hô-va” vạn quân trong Ê-sai 6:3 và dùng cùng một danh xưng (Tetragrammaton) trong câu 5. Không còn nghi ngờ gì nữa, Ê-sai đang mô tả một khải tượng về Đức Chúa Trời vĩnh hằng. Khi chúng ta chuyển sang Tân Ước, chúng ta thấy sứ đồ Giăng mô tả cảnh tượng này từ Ê-sai. Giăng viết rằng mặc dù Ngài (Chúa Giê-su) “đã làm nhiều dấu lạ trước mặt họ, nhưng họ không tin” (Giăng 12:38). Sau đó, ông dẫn chiếu đến Ê-sai 6:9-10 và nói: “Ê-sai đã nói những điều này khi thấy vinh quang của Ngài và nói về Ngài” (Giăng 12:41). Việc đại từ “Ngài” trong câu 41 đề cập đến Chúa Giê-su được xác minh bởi việc sử dụng đại từ này để mô tả Chúa Giê-su trong câu 37 và câu 42. Vì vậy, lập luận có thể được đưa ra như sau: Ê-sai đã thấy vinh quang của Đức Giê-hô-va trong Ê-sai 6. Giăng nói rằng Ê-sai đã thấy vinh quang của Chúa Giê-su và dẫn chiếu đến sự kiện trong Ê-sai 6. Như vậy, Giăng coi Chúa Giê-su ngang hàng với Đức Giê-hô-va.
Thêm vào đó, các đoạn Kinh Thánh khác cũng đề cập đến Chúa Giê-su là Đức Giê-hô-va. Ê-sai 40:3 giải thích rằng một sứ giả sẽ được sai đến làm người tiên phong của Đấng Mê-si. Sứ giả này sẽ là “tiếng của người kêu trong hoang mạc”, người sẽ “dọn đường cho Chúa (Đức Giê-hô-va); làm thẳng đường trong sa mạc cho Đức Chúa Trời chúng ta” (Ê-sai 40:3). Tân Ước áp dụng lời tiên tri này cho Giăng Báp-tít (Giăng 1:11) và tuyên bố rằng Giăng đã dọn đường cho Chúa Giê-su, do đó đồng nhất Chúa Giê-su với Đức Giê-hô-va. Một lần nữa, lập luận như sau: Ê-sai nói rằng sứ giả sẽ dọn đường cho Đức Giê-hô-va. Giăng là sứ giả mà Ê-sai đã tiên tri. Ông đã dọn đường cho Chúa Giê-su. Do đó, Chúa Giê-su được ngang hàng với Đức Giê-hô-va.
Từ những đoạn Kinh Thánh này và những lập luận mà chúng trình bày, người học Kinh Thánh được dẫn đến một kết luận cụ thể về Chúa Giê-su Con. Chúa Giê-su không chỉ được gọi trực tiếp là Đức Chúa Trời, Ngài còn chấp nhận sự thờ phượng chỉ dành riêng cho Đức Chúa Trời, và danh thánh của Đức Giê-hô-va được áp dụng cho Chúa Giê-su; do đó, Chúa Giê-su là Đức Chúa Trời. Ý kiến cho rằng Chúa Giê-su là một người có thân vị là điều không thể tranh cãi. Do đó, Chúa Giê-su là một trong ba ngôi vị của Đức Chúa Trời [LƯU Ý: Để biết thêm thông tin về thần tính của Đấng Christ, xem Miller, 2005 và toàn bộ phần trang web của Apologetics Press dành riêng cho chủ đề đó dưới tiêu đề “Thần tính của Đấng Christ (Deity of Christ)” tại https://apologeticspress.org/APContent.aspx?category=10]. Giờ đây chúng ta đã xác định rằng Đức Chúa Cha, Đức Thánh Linh và Đức Chúa Con là ba ngôi vị của Đức Chúa Trời, và họ được cấu thành từ một bản thể. Chúng ta hãy xem xét một số phản đối thường gặp đối với kết luận này.
Những Phản Đối Được Xem Xét
Cũng như bất kỳ chủ đề nào liên quan đến Đức Chúa Trời và Kinh Thánh, một danh sách đầy đủ các ý kiến phản đối và phản hồi đối với chúng sẽ rất dài, cần đến hàng trăm hoặc hàng nghìn trang để hoàn thành. Vì vậy, chúng ta sẽ chỉ tập trung vào việc phản hồi một vài ý kiến phản đối phổ biến hơn đối với luận điểm mà chúng ta đã trình bày.
Ý kiến phản đối 1:
Từ “Ba Ngôi” không có trong Kinh Thánh
Khái niệm rằng Đức Chúa Trời là ba ngôi vị—Đức Cha, Đức Con và Đức Thánh Linh—trong một bản thể thường được tóm tắt là trình bày một Đức Chúa Trời Ba Ngôi. Thuật ngữ “ba ngôi” biểu thị một bộ ba ngôi vị trong một bản thể thống nhất. Dạng danh từ của tính từ này là “Ba Ngôi”. Thuật ngữ “Ba Ngôi” được sử dụng bởi đại đa số các Cơ đốc Nhân, và những người khác chấp nhận luận điểm của bài viết này, để mô tả bản chất và các ngôi vị của Đức Chúa Trời. Một ý kiến phản đối chính đối với việc sử dụng từ này, và kết luận mà nó được sử dụng để mô tả, là thuật ngữ này thậm chí không được sử dụng trong Kinh Thánh. Ví dụ, một nhà phê bình về ý tưởng Ba Ngôi đã viết:
Nhưng bạn có nhận ra rằng, mặc dù đó là một giả định phổ biến trong số nhiều người mộ đạo chân thành, từ “Ba Ngôi” không hề xuất hiện ở bất cứ đâu trong Kinh Thánh? Trên thực tế, từ “Ba Ngôi” không được sử dụng phổ biến như một thuật ngữ tôn giáo cho đến nhiều thế kỷ sau khi những cuốn sách cuối cùng của Kinh Thánh được hoàn thành—rất lâu sau khi các sứ đồ của Đấng Christ đã rời khỏi thế gian! (“Is the Trinity…?” 2011, chữ nghiêng trong bản gốc).
Có lẽ, vì Kinh Thánh không sử dụng thuật ngữ “Ba Ngôi” để mô tả Đức Chúa Trời, nên ý tưởng về Ba Ngôi là một ý tưởng ngoại Kinh Thánh bị gán ghép vào văn bản.
Thực tế, lập luận phản bác rằng thuật ngữ “Ba Ngôi” không được sử dụng trong Kinh Thánh có thể bị bác bỏ bằng cách chỉ ra rằng chắc chắn có những từ ngữ được sử dụng ngày nay để mô tả các khái niệm trong Kinh Thánh, nhưng những từ ngữ hoặc thuật ngữ đó không có trong văn bản. Ví dụ, Kinh Thánh không bao giờ sử dụng thuật ngữ “vô thần” hoặc “chủ nghĩa vô thần”. Chúng ta có thể lập luận từ thực tế đó rằng Kinh Thánh không đề cập đến khái niệm về một người không tin vào Đức Chúa Trời không? Không, vì chúng ta có thể thấy rằng Thi thiên 14:1 nói rằng, “Kẻ ngu dại nói trong lòng rằng: ‘Không có Đức Chúa Trời.’” Thuật ngữ hiện đại của chúng ta “chủ nghĩa vô thần” mô tả chính xác một người nói rằng, “Không có Đức Chúa Trời,” mặc dù thuật ngữ này không được sử dụng trong văn bản. Thêm vào đó, Kinh Thánh không bao giờ sử dụng từ “Chủ nhật,” nhưng ngày nay chúng ta lại sử dụng từ đó để mô tả chính xác ngày mà Kinh Thánh gọi là “ngày đầu tiên trong tuần,” tức là sau ngày Sa-bát. Nhân tiện, chúng ta sử dụng từ “Thứ bảy” để mô tả ngày Sa-bát, mặc dù từ “Thứ bảy” không bao giờ được sử dụng trong Kinh Thánh. Những ví dụ này cho thấy sự mâu thuẫn về mặt logic khi cho rằng một khái niệm nào đó không được dạy trong Kinh Thánh nếu từ mà chúng ta hiện đang sử dụng để mô tả khái niệm đó lại không có trong Kinh Thánh.
Phản bác 2:
Nếu Đức Chúa Trời là Một, Ngài không thể là Ba
Một phản bác thường gặp khác đối với luận điểm này là ý kiến cho rằng nếu Đức Chúa Trời là một, thì không thể nào Ngài lại là ba. Những người sử dụng lập luận này trích dẫn các câu Kinh Thánh như Phục truyền luật lệ ký 6:4, “Đức Giê-hô-va, Đức Chúa Trời chúng ta, là một!” và Ê-phê-sô 4:6, nói rằng có “một Đức Chúa Trời và là Cha của muôn loài”. Họ lập luận rằng nếu Đức Chúa Trời là một, như những câu Kinh Thánh này nói, thì Ngài không thể đồng thời là ba, bởi vì điều này sẽ vi phạm quy luật logic được gọi là Quy luật Mâu thuẫn.
Để đáp lại lập luận này, việc xem xét lại Quy luật Mâu thuẫn thực sự nói gì là rất hữu ích. Warren phát biểu quy luật như sau: “Không có gì vừa có vừa không có một đặc điểm (hoặc thuộc tính) nhất định theo cùng một khía cạnh chính xác” (1982, tr. 23). Một cách khác để phát biểu quy luật là không có gì vừa là một cái gì đó, vừa không phải là cùng một cái đó cùng một lúc, theo cùng một cách. Khía cạnh quan trọng của Luật Mâu thuẫn liên quan đến cuộc thảo luận về Ba Ngôi là ý tưởng về một người hoặc một vật có một đặc điểm nhất định “chính xác theo cùng một khía cạnh” hoặc “theo cùng một cách”. Ví dụ, chúng ta có thể nói rằng một người tên Bob rất giàu và rất nghèo. Mặc dù thoạt nhìn có vẻ mâu thuẫn, nhưng chúng ta có thể muốn nói rằng anh ta giàu có về vật chất và tài chính, nhưng lại rất nông cạn và nghèo nàn về tâm linh. Vì vậy, theo một nghĩa nào đó, anh ta giàu có (về tiền bạc) và theo một nghĩa khác, anh ta nghèo nàn (về tâm linh). Do đó, có thể đúng là anh ta vừa giàu vừa nghèo cùng một lúc. Tương tự như vậy, Đức Chúa Trời có thể vừa là một vừa là ba cùng một lúc chính xác bởi vì các thuật ngữ “một” và “ba” áp dụng cho các khía cạnh khác nhau của Đức Chúa Trời. Khi chúng ta sử dụng từ “một”, chúng ta đang thảo luận về bản chất vĩnh hằng của Đức Chúa Trời. Khi chúng ta sử dụng từ “ba”, chúng ta đang mô tả các thân vị của Đức Chúa Trời, chứ không phải bản chất của Ngài. Do đó, điều quan trọng là phải hiểu rằng Đức Chúa Trời là ba thân vị trong một bản thể. Tuyên bố này không vi phạm Luật Mâu thuẫn và phù hợp với những gì Kinh Thánh nói.
Phản bác 3:
Chúa Giê-su phủ nhận mình là Đức Chúa Trời
Một số người phản đối thuyết Ba Ngôi cho rằng Chúa Giê-su không tự coi mình là Đức Chúa Trời, và trong một số trường hợp đã phủ nhận thần tính của Ngài. Một trong những đoạn Kinh Thánh thường được dùng để củng cố luận điểm này là Mác 10:17. Trong đoạn này, một người thanh niên giàu có chạy đến gặp Chúa Giê-su và hỏi Ngài: “Thưa Thầy tốt lành, tôi phải làm gì để được thừa hưởng sự sống đời đời?” Chúa Giê-su đáp rằng: “Sao ngươi gọi Ta là tốt lành? Chẳng có ai tốt lành cả, chỉ có một Đấng là Đức Chúa Trời mà thôi.” Theo quan điểm hoài nghi, Chúa Giê-su đang phủ nhận mình là Đức Chúa Trời. Nhưng khi xem xét kỹ hơn lời bình luận của Chúa Giê-su, ta thấy điều ngược lại mới đúng. Hãy lưu ý rằng Chúa Giê-su không bao giờ phủ nhận mình là “thầy tốt lành”. Ngài chỉ đơn giản nói rằng chỉ có một Đấng thực sự tốt lành, và đó là Đức Chúa Trời. Như vậy, nếu lời khẳng định của chàng thanh niên rằng Chúa Giê-su là “người thầy tốt lành” (và đúng là như vậy), và chỉ có một Đấng “tốt lành”, đó là Đức Chúa Trời, thì Chúa Giê-su đang thừa nhận thần tính của Ngài, chứ không phải phủ nhận nó. Cũng như mọi cuộc thảo luận về Kinh Thánh, điều quan trọng là phải xem xét những gì văn bản thực sự nói chứ không phải những gì người khác cho rằng văn bản nói [LƯU Ý: Để có danh sách đầy đủ hơn các câu trả lời cho những phản đối về thần tính của Đấng Christ, xem Lyons, 2006; ngoài ra, để có lập luận toàn diện về thần tính của Đấng Christ, xem Butt và Lyons, 2006.]
Kết Luận
Việc thảo luận về bản chất và các thân vị của Đức Chúa Trời rất quan trọng vì một số lý do. Thứ nhất, nếu Đức Chúa Trời đưa thông tin về Ngài vào Kinh Thánh, thì Ngài hẳn muốn con người nghiên cứu và học hỏi thông tin đó. Thứ hai, sự hiểu sai về các thân vị của Đức Chúa Trời có thể dẫn đến một kết luận tai hại về mặt tâm linh, trái ngược với Lời Chúa. Nếu một người hiểu sai rằng Chúa Giê-su là Đức Chúa Trời vĩnh hằng ngang hàng với Đức Chúa Cha và Đức Chúa Thánh linh, người đó có thể không bao giờ nắm bắt được ý nghĩa của việc Đức Chúa Trời nhập thể xuống trần gian để chết vì tội lỗi của người đó. Sự hiểu sai như vậy cũng có thể khiến người đó không tôn kính Đấng Christ như Kinh Thánh đã dạy. Chúa Giê-su phán rằng: “Mọi người phải tôn kính Con như tôn kính Cha; ai không tôn kính Con thì không tôn kính Cha, Đấng đã sai Con đến” (Giăng 5:23). Chỉ khi một người hiểu rằng Con là Đức Chúa Trời giống như Cha là Đức Chúa Trời thì người đó mới có thể tôn kính Con “giống như” người đó tôn kính Cha. Vì vậy, việc thảo luận về Ba Ngôi là cần thiết cho giáo lý và thực hành Cơ Đốc giáo đúng đắn.
Nếu một người tiếp cận toàn bộ Kinh Thánh với động lực chân thành muốn biết sự thật về Đức Chúa Trời Ba Ngôi, người đó có thể, với sự tin tưởng tuyệt đối, suy luận từ các tiền đề và hàm ý của Kinh Thánh rằng Đức Chúa Trời Ba Ngôi là ba ngôi vị—Đức Cha, Đức Con và Đức Thánh Linh—trong một bản thể. https://apologeticspress.org/the-trinity-5233/
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Butt, Kyle and Eric Lyons (2006), Behold! The Lamb of God (Montgomery, AL: Apologetics Press).
Davies, Matt (2009), “God—A Single Entity and Not a Trinity,” The Gospel Truth, http://www.the-gospel-truth.info/bible-teachings/god-unity-or-trinity/.
“Is the Trinity Biblical?” (2011), United Church of God, http://www.ucg.org/bible-study-tools/booklets/is-god-a-trinity/is-the-trinity-biblical.
Lenski, R.C.H. (1961 reprint), The Interpretation of St. Paul’s Epistle to the Romans (Minneapolis, MN: Augsburg).
Lyons, Eric (2006), “Answering Christ’s Critics,” Apologetics Press, https://www.apologeticspress.org/APContent.aspx?category=6&article=578&topic=71.
Miller, Dave (2005), “Jesus’ Claims to Deity,” Apologetics Press, https://apologeticspress.org/apcontent.aspx?category=10&article=2465.
“Nature” (2015), Merriam-Webster, http://www.merriam-webster.com/dictionary/nature.
Olbright, Owen (1999), The Holy Spirit: Person and Work (Delight, AR: Gospel Light).
Pearce, Fred (no date),“Jesus: God the Son or the Son of God? Does the Bible Teach the Trinity?” http://www.christadelphia.org/pamphlet/jesus.htm.
“Personality” (2015), Merriam-Webster, http://www.merriam-webster.com/dictionary/personality.
Warren, Thomas B. (1982), Logic and the Bible (Ramer, TN: National Christian Press).
