Trong cuốn sách Bách khoa toàn thư về những sai lầm trong Kinh Thánh, Dennis McKinsey, một người hoài nghi, tự tin khẳng định rằng những gia phả “mâu thuẫn” được tìm thấy trong Ma-thi-ơ 1 và Lu-ca 3 mở ra “một chiếc hộp rắc rối mà các nhà biện giáo muốn đóng lại mãi mãi”.1 Một “mâu thuẫn” mà ông trích dẫn xoay quanh cha của Giô-sép.2 Trong khi Ma-thi-ơ 1:16 chép rằng “Gia-cốp sanh Giô-sép là chồng Ma-ri; Ma-ri là người sanh Đức Chúa Jêsus, gọi là Christ.”, thì Lu-ca 3:23 chép rằng “Chính Chúa Giê-su bắt đầu chức vụ của Ngài vào khoảng ba mươi tuổi, (như người ta vẫn nghĩ) là con trai của Giô-sép, Giô-sép con của Hê-li“. Làm sao Giô-sép có thể là con trai của cả Gia-cốp và Hê-li? Liệu đây có phải là một mâu thuẫn mà các nhà biện giáo Cơ Đốc muốn giữ kín như McKinsey gợi ý không? Hoàn toàn không.
Phải thừa nhận rằng, nhìn bề ngoài, hai tuyên bố này có vẻ mâu thuẫn. Tuy nhiên, thực ra có một lời giải thích rất đơn giản cho sự khác biệt giữa hai câu này: Ma-thi-ơ đưa ra gia phả của Chúa Giê-su qua Giô-sép, trong khi Lu-ca trình bày gia phả của Chúa Giê-su qua mẹ Ngài, Ma-ri. Do đó, Gia-cốp là cha của Giô-sép (trong Ma-thi-ơ 1:16), còn Hê-li là cha của Ma-ri (trong Lu-ca 3:23).
Nhưng làm sao có thể như vậy được? Lu-ca không nói Ma-ri là con cháu của Hê-li; mà đúng hơn, “Giô-sép” là “con trai của Hê-li”. Lời giải thích hợp lý, có căn cứ Kinh Thánh nào dẫn đến kết luận hợp lý rằng Lu-ca 3 là gia phả của Chúa Giê-su qua mẹ Ngài, Ma-ri? Hãy xem xét bảy điểm sau đây.
Thứ nhất, hai gia phả này hoàn toàn khác nhau từ thời Đa-vít đến Chúa Giê-su. Không chỉ đơn thuần là hai “ông nội” khác nhau của Chúa Giê-su được liệt kê—tất cả các tên được đặt cho 1.000 năm trước Công nguyên đều khác nhau (ngoại trừ trường hợp của Xô-rô-ba-bên và Sa-la-thi-ên , nơi có thể đã có hôn nhân giữa hai gia đình, hoặc họ là những người khác nhau nhưng mang cùng tên). Giô-sép là hậu duệ của Sa-lô-môn, con trai của Đa-vít (Ma-thi-ơ 1:6-7), trong khi Ma-ri là hậu duệ của Na-than, con trai của Đa-vít (Lu-ca 3:31).
Thứ hai, Ma-thi-ơ và Lu-ca viết cho những đối tượng khác nhau: Ma-thi-ơ viết cho người Do Thái và Lu-ca viết cho người Hy Lạp. Ngay từ đầu phần tường thuật Phúc âm Ma-thi-ơ, ông tập trung vào mối liên hệ của Chúa Giê-su với Áp-ra-ham và Đa-vít, những người mà Cựu Ước đã nhiều lần tiên tri rằng Đấng Mê-si sẽ đến. Mặt khác, khi viết cho đối tượng rộng hơn, Lu-ca đã đưa gia phả của Chúa Giê-su ngược về tận A-đam (tổ phụ của toàn thể nhân loại) và đến Đức Chúa Trời (Đấng Tạo Hóa của toàn thể nhân loại).
Thứ ba, mặc dù viết cho đối tượng độc giả rộng hơn, Lu-ca vẫn theo truyền thống Do Thái, chỉ đề cập đến nam giới trong dòng dõi. David Roper lưu ý: “Phụ nữ có thể được đề cập một cách tình cờ (Mt 1:3,5), nhưng dòng dõi là thông qua nam giới… [Theo] quy tắc, người Do Thái không đưa phụ nữ vào gia phả.”3 Hơn nữa, theo Adam Clarke, “bất cứ khi nào một gia đình có con gái, thay vì ghi tên cô ấy vào gia phả, họ lại thêm chồng cô ấy vào, với tư cách là con trai của người mà thực chất là cha vợ.”4 Do đó, Lu-ca đưa ra gia phả xác thịt của Chúa Giê-su sinh ra từ trinh nữ (Lu-ca 1:26-38; 2:1-7) thông qua mẹ Ngài, Ma-ri, mặc dù được chỉ định theo tên chồng bà.
Thứ tư, các thuật ngữ “con trai” và “con gái” được sử dụng trong Kinh Thánh theo nhiều cách khác nhau. “Con trai” có thể có nghĩa là (trong số những nghĩa khác) con trai thực sự, cháu nội (Sáng thế ký 29:5; so sánh 24:24,29), hậu duệ (Ma-thi-ơ 1:1), con kế (Ma-thi-ơ 13:55; Lu-ca 4:22), cũng như con rể (1 Sa-mu-ên 18:27; so sánh 24:16).5 Tương tự như vậy, ngoài cách sử dụng thông thường của từ này, các tác giả Kinh Thánh đã sử dụng thuật ngữ “con gái” để chỉ con dâu (Ru-tơ 2:2), hậu duệ nữ (Lu-ca 1:5; 13:16), những người phụ nữ ở một địa điểm cụ thể được tính chung (Lu-ca 23:28), phụ nữ nói chung (Châm ngôn 31:29), v.v.6 Tóm lại, theo nhiều nghĩa khác nhau, Giô-sép, Ma-ri và Chúa Giê-su đều “thuộc dòng Hê-li”.
Thứ năm, Ma-thi-ơ kể về sự đến và giáng sinh của Chúa Giê-su theo góc nhìn của Giô-sép, trong khi Lu-ca viết theo góc nhìn của Ma-ri. Hãy chú ý kỹ đến những tường thuật sau đây của Ma-thi-ơ và Lu-ca và xem xét sự khác biệt trong khung tham chiếu chung của chúng:
Trích từ Ma-thi-ơ (1:18-2:1a):
Vả, sự giáng-sanh của Đức Chúa Jêsus-Christ đã xảy ra như vầy: Khi Ma-ri, mẹ Ngài, đã hứa gả cho Giô-sép, song chưa ăn-ở cùng nhau, thì người đã chịu thai bởi Đức Thánh-Linh. 19 Giô-sép, chồng người, là người có nghĩa, chẳng muốn cho người mang xấu, bèn toan đem để nhẹm. 20 Song người đang ngẫm-nghĩ về việc ấy, thì một thiên-sứ của Chúa hiện đến cùng Giô-sép trong giấc chiêm-bao, mà phán rằng: Hỡi Giô-sép, con cháu Đa-vít, ngươi chớ ngại lấy Ma-ri làm vợ, vì con mà người chịu thai đó là bởi Đức Thánh-Linh. 21Người sẽ sanh một trai, ngươi khá đặt tên là Jêsus, vì chính con trai ấy sẽ cứu dân mình ra khỏi tội. 22Mọi việc đã xảy ra như vậy, để cho ứng-nghiệm lời Chúa đã dùng đấng tiên-tri mà phán rằng:
23Nầy, một gái đồng-trinh sẽ chịu thai, và sanh một con trai, Rồi người ta sẽ đặt tên con trai đó là Em-ma-nu-ên; nghĩa là: Đức Chúa Trời ở cùng chúng ta. 24Khi Giô-sép thức dậy rồi, thì làm y như lời thiên-sứ của Chúa đã dặn, mà đem vợ về với mình; 25song không hề ăn-ở với cho đến khi người sanh một trai, thì đặt tên là Jêsus.
Khi Đức Chúa Jêsus đã sanh tại thành Bết-lê-hem, xứ Giu-đê, đang đời vua Hê-rốt, có mấy thầy bác-sĩ ở đông-phương đến thành Giê-ru-sa-lem,
Trích Lu-ca (1:26-49,56; 2:7,17b-19):
26Đến tháng thứ sáu, Đức Chúa Trời sai thiên-sứ Gáp-ri-ên đến thành Na-xa-rét, xứ Ga-li-lê, 27tới cùng một người nữ đồng-trinh tên là Ma-ri, đã hứa gả cho một người nam tên là Giô-sép, về dòng vua Đa-vít. 28 Thiên-sứ vào chỗ người nữ ở, nói rằng: Hỡi người được ơn, mừng cho ngươi; Chúa ở cùng ngươi. 29Ma-ri nghe nói thì bối-rối, tự hỏi rằng lời chào ấy có nghĩa gì. 30Thiên-sứ bèn nói rằng: Hỡi Ma-ri, đừng sợ, vì ngươi đã được ơn trước mặt Đức Chúa Trời. 31Nầy, ngươi sẽ chịu thai và sanh một con trai mà đặt tên là Jêsus. 32Con trai ấy sẽ nên tôn-trọng, được xưng là Con của Đấng Rất-Cao; và Chúa, là Đức Chúa Trời, sẽ ban cho Ngài ngôi Đa-vít là tổ-phụ Ngài. 33Ngài sẽ trị-vì đời đời nhà Gia-cốp, nước Ngài vô-cùng. 34 Ma-ri bèn thưa rằng: Tôi chẳng hề nhận-biết người nam nào, thì làm sao có được sự đó? 35 Thiên-sứ truyền rằng: Đức Thánh-Linh sẽ đến trên ngươi, và quyền-phép Đấng Rất-Cao sẽ che-phủ ngươi dưới bóng mình, cho nên con thánh sanh ra, phải xưng là Con Đức Chúa Trời. 36Kìa, Ê-li-sa-bét, bà-con ngươi, cũng đã chịu thai một trai trong lúc già-nua; người ấy vốn có tiếng là son, mà nay cưu-mang được sáu tháng rồi. 37Bởi vì không việc chi Đức Chúa Trời chẳng làm được. 38 Ma-ri thưa rằng: Tôi đây là tôi-tớ Chúa; xin sự ấy xảy ra cho tôi như lời người truyền! Đoạn thiên-sứ lìa khỏi Ma-ri.
39Trong những ngày đó, Ma-ri chờ dậy, lật-đật đi trong miền núi, đến một thành về xứ Giu-đa, 40vào nhà Xa-cha-ri mà chào Ê-li-sa-bét. 41Vả, Ê-li-sa-bét vừa nghe tiếng Ma-ri chào, con nhỏ ở trong lòng liền nhảy-nhót; và Ê-li-sa-bét được đầy Đức Thánh-Linh, 42bèn cất tiếng kêu rằng: Ngươi có phước trong đám đàn-bà, thai trong lòng ngươi cũng được phước. 43Nhân đâu ta được sự vẻ-vang nầy, là mẹ Chúa ta đến thăm ta? 44Bởi vì tai ta mới nghe tiếng ngươi chào, thì con nhỏ ở trong lòng ta liền nhảy mừng. 45Phước cho người đã tin, vì lời Chúa truyền cho sẽ được ứng-nghiệm! 46 Ma-ri bèn nói rằng: Linh-hồn tôi ngợi-khen Chúa, 47 Tâm-thần tôi mừng-rỡ trong Đức Chúa Trời, là Cứu-Chúa tôi, 48Vì Ngài đã đoái đến sự hèn-hạ của tôi-tớ Ngài.Nầy, từ rày về sau, muôn đời sẽ khen tôi là kẻ có phước;
49Bởi Đấng Toàn-năng đã làm các việc lớn cho tôi. 56 Ma-ri ở với Ê-li-sa-bét chừng ba tháng, rồi trở về nhà mình.
2:7 Người sanh con trai đầu lòng, lấy khăn bọc con mình, đặt nằm trong máng cỏ, vì nhà quán không có đủ chỗ ở.
17-19 họ bèn thuật lại những lời thiên-sứ nói về con trẻ đó. 18Ai nấy nghe chuyện bọn chăn chiên nói, đều lấy làm lạ. 19 Còn Ma-ri thì ghi-nhớ mọi lời ấy và suy-nghĩ trong lòng mình.
Do quan điểm khác biệt rõ rệt giữa các tác giả Phúc Âm về sự đến và đi của Chúa Giê-su—với sự tập trung rõ ràng của Ma-thi-ơ vào Giô-sép và sự chú ý sâu sắc của Lu-ca vào Ma-ri—thì việc Ma-thi-ơ kể lại gia phả của Chúa Giê-su qua Giô-sép và Lu-ca kể lại gia phả của Chúa Giê-su qua Ma-ri là điều hoàn toàn tự nhiên.
Thứ sáu, mạo từ Hy Lạp tou (“the”) không có trước tên của Giô-sép trong gia phả của Chúa Giê-su theo Lu-ca. Tuy nhiên, như Frederic Godet đã nhấn mạnh một cách chính xác, từ này xuất hiện trước tất cả các tên khác trong gia phả (ví dụ: Hê-li, Mát-tát,… A-đam, Đức Chúa Trời).7 Godet cũng lưu ý: “Trong gia phả của Ma-thi-ơ, mạo từ ton8 được đặt theo cùng một cách trước mỗi tên riêng, điều này chứng minh rõ ràng rằng đó là dạng thông thường đang thịnh hành trong loại tài liệu này.”9 Do đó,
“[t]hực tế này thiếu mạo từ [trong gia phả của Lu-ca—EL] đặt tên Giô-sép ra khỏi chuỗi gia phả đúng nghĩa, và gán cho nó một vị trí đặc biệt.”10 Có lẽ sự đặc biệt đó là một gợi ý rõ ràng cho thấy gia phả này được thực hiện thông qua ông ngoại của Chúa Giê-su (Hê-li), chứ không phải Giô-sép.
Cuối cùng, Lenski lập luận một cách logic rằng, “Nếu Lu-ca trình bày gia phả của Giô-sép, thì theo chính lời ông nói, gia phả đó chỉ là gia phả của người được cho là (theo ý người ta tin) cha của Chúa Giê-su, và một gia phả như vậy thì có giá trị gì? Không ai có thể tìm thấy một tài liệu tham khảo nào về mối quan hệ pháp lý giữa Giô-sép với Chúa Giê-su trong hos enomizeto”11 (“theo ý người ta tin”).12 Hơn nữa, Roper gợi ý, “Cụm từ ‘Theo ý người ta tin, thì Ngài là con Giô-sép,” có lẽ nên được hiểu là nằm trong ngoặc đơn, với các từ con trai của Ê-li [hoặc Hê-li—EL] ám chỉ Chúa Giê-su, chứ không phải Giô-sép.”13 Do đó, như A.T. Robertson đã kết luận, “Chúa Giê-su sẽ… là cháu trai của Hê-li, một nghĩa được chấp nhận của ‘con trai.’”14 Trên thực tế, không chỉ
[d]ấu ngoặc đơn trong các phiên bản của chúng ta… nên được mở rộng để bao gồm tên Giô-sép: “(Theo ý người ta tin, của Giô-sép). [trong bản Kinh thánh tiếng Việt không có dấu ngoặc đơn cho câu này như bản tiếng Anh – BTV]” Việc rút gọn như trong các phiên bản của chúng ta làm cho toàn bộ danh sách lên đến “con của Đức Chúa Trời” (câu 38) phụ thuộc vào “Theo ý người ta tin,”, vì không có cách nào để hạn chế mệnh đề này ngoại trừ việc thêm “của Giô-sép” vào như một phần của dấu ngoặc đơn.15
Các bản thảo tiếng Hy Lạp trong Tân Ước không có dấu ngoặc đơn trong Lu-ca 3:23, cũng như chúng không có dấu ngoặc đơn và tất cả các loại dấu câu khác trong suốt câu (mà các dịch giả Kinh Thánh tiếng Anh đã thêm vào để làm rõ hơn). Mặc dù “như đã được cho là” chắc chắn là một cụm từ trong ngoặc đơn, nhưng sẽ hợp lý hơn nếu cụm từ đó bao gồm cả Giô-sép [“(như đã được cho là của Giô-sép)”]. Nếu cụm từ đầy đủ hơn này được đặt trong ngoặc đơn từ lâu, có lẽ sẽ ít người gặp khó khăn hơn khi nhìn thấy tổ tiên của Ma-ri trong gia phả Đấng Christ của Lu-ca.
Tóm lại, hoàn toàn hợp lý khi lập luận rằng Lu-ca không truy nguyên dòng dõi hợp pháp của Chúa Giê-su từ Giô-sép ngược về Đa-vít và Áp-ra-ham (như Ma-thi-ơ đã làm). Thay vào đó, ông truy nguyên dòng dõi thể xác của người mẹ đồng trinh (không phải cha dượng) của Ngài ngược về Đa-vít, Áp-ra-ham và A-đam. Một cách hợp lý như vậy lời giải thích có thể giải thoát Lu-ca và Ma-thi-ơ khỏi mọi lỗi trong việc ghi chép gia phả của Chúa Giê-su.
https://apologeticspress.org/who-was-Giô-séps-father/
CHÚ THÍCH CUỐI TRANG
1 Dennis McKinsey (1995), The Encyclopedia of Biblical Errancy (Amherst, NY: Prometheus), p. 46.
3 Đa-vít Roper (2003), Truth for Today Commentary: The Life of Christ (Searcy, AR: Resource Publications), 1:43.
4 Adam Clarke (1996), Adam Clarke’s Commentary (Electronic Database: Biblesoft).
5 In fact, as Dave Miller explained, “[T]he Jews had no word to express this concept [of a son-in-law—EL] and so just used ‘son’” [Dave Miller (2003), “The Genealogies of Ma-thi-ơ and Lu-ca,” https://apologeticspress.org/APContent.aspx?article=932].
6 See “Daughter” (1996), International Standard Bible Encyclopaedia (Electronic Database: Biblesoft).
7 Frederic Godet (1881), A Commentary on The Gospel of St. Lu-ca (New York: I.K. Funk), 1:128, www.google.com/books/edition/A_Commentary_on_the_Gospel_of_St_Lu-ca/htQ2AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1.
8 “The Definite Article ‘the’ has various endings (e.g., u and n—EL), which show the function of the word it describes in the sentence” (see “Grammar: The Definite Article,” in Shirley’s Greek Courses, http://www.drshirley.org/greek/grammar/g_def-art.pdf).
11 R.C.H. Lenski (1961), The Interpretation of the St. Lu-ca’s Gospel (Minneapolis, MN: Augsburg), p. 219, emp. in orig.
12 Joel Green noted in his commentary on Lu-ca that “[o]ther appearances of the verb [nomizo—EL] ‘to think’ or ‘to assume’ [translated ‘as was supposed’ in Lu-ca 3:23—EL] in Lu-ca-Acts show that Lu-ca has in mind an assumption, wrongly made, that leads to persons acting as if it were true” [Joel Green (1997), The New International Commentary on the New Testament: The Gospel of Lu-ca (Grand Rapids: Eerdmans), p. 189, emp. added]. Though obviously assumed to be, Giê-su was not Giô-sép’s biological son.
14 A.T. Robertson (1950), A Harmony of the Gospels for Students of the Life of Christ (New York: Harper & Row), p. 261, emp. added.15Lenski, p. 220, emp. added.
